1. Eros (ἔρως) – miłość pożądająca, zmysłowa
W Biblii:
Słowo eros nie występuje wprost w Nowym Testamencie. I to jest znaczące. Nie oznacza to, że Biblia neguje miłość małżeńską czy cielesną, lecz że eros jako kategoria pożądania skoncentrowanego na sobie nie jest fundamentem relacji w Nowym Przymierzu.
Jednak idea erosu (pożądania, pragnienia cielesnego) pojawia się pośrednio – często w kontekście ostrzeżenia.
„Lecz mówię: Postępujcie w Duchu, a nie spełnicie pożądania ciała.”
(Galacjan 5:16, UBG)
„Pożądliwość ciała, pożądliwość oczu i pycha życia nie jest z Ojca, ale ze świata.”
(1 Jana 2:16, UBG)
Pozytywny kontekst:
Biblia nie potępia relacji małżeńskiej, ale podporządkowuje ją porządkowi stworzenia i odpowiedzialności:
„Małżeństwo niech będzie we czci u wszystkich, a łoże nieskalane.”
(Hebrajczyków 13:4, UBG)
W Starym Testamencie (np. Pieśń nad Pieśniami) widzimy miłość oblubieńczą, ale nigdy oderwaną od przymierza.
Wniosek:
Eros nie jest fundamentem miłości w Nowym Przymierzu. Gdy dominuje – prowadzi do grzechu. Gdy jest podporządkowany Bogu – znajduje właściwe miejsce w małżeństwie.
2. Fileō (φιλέω) – miłość przyjacielska, uczuciowa
Znaczenie:
Fileō oznacza sympatię, przywiązanie, serdeczną relację – miłość opartą na bliskości, wspólnocie, emocjach.
Przykłady biblijne:
„Kogo bowiem Pan miłuje (φιλεῖ), tego karze.”
(Hebrajczyków 12:6, UBG)
„Sam bowiem Ojciec miłuje (φιλεῖ) was, ponieważ wy mnie umiłowaliście.”
(Jana 16:27, UBG)
Kluczowy dialog: Jezus i Piotr (Jana 21:15–17)
Jezus pyta Piotra:
„Szymonie, synu Jonasza, czy miłujesz mnie (ἀγαπᾷς) bardziej niż ci?”
Piotr odpowiada:
„Panie, Ty wiesz, że cię miłuję (φιλῶ).”
Trzykrotne pytanie i odpowiedź pokazują różnicę:
- Jezus mówi o agapē – miłości ofiarnej
- Piotr odpowiada fileō – miłości przyjacielskiej
To nie potępienie Piotra, ale ukazanie jego rzeczywistego stanu serca po upadku.
Wniosek:
Fileō jest prawdziwą i dobrą miłością, ale:
- jest zależna od emocji
- może osłabnąć
- nie zawsze wytrzymuje próbę cierpienia
Nie wystarcza jako fundament uczniostwa.
3. Agapē (ἀγάπη) – miłość ofiarna, przymierzowa
Centralne pojęcie Nowego Przymierza
Agapē to miłość:
- wynikająca z woli, nie emocji
- ofiarna
- bezwarunkowa
- inicjowana przez Boga
„Bóg jest miłością (ἀγάπη).”
(1 Jana 4:8, UBG)
„Na tym polega miłość, że nie my umiłowaliśmy Boga, lecz że on umiłował nas i posłał swego Syna jako przebłaganie za nasze grzechy.”
(1 Jana 4:10, UBG)
Najpełniejszy obraz:
„Albowiem tak Bóg umiłował (ἠγάπησεν) świat, że dał swego jednorodzonego Syna.”
(Jana 3:16, UBG)
Agapē daje, a nie bierze.
Definicja agapē:
„Miłość jest cierpliwa, miłość jest dobrotliwa… wszystkiemu wierzy, wszystkiego się spodziewa, wszystko znosi.”
(1 Koryntian 13:4–7, UBG)
To nie emocja, lecz postawa życia.
Przykazanie Nowego Przymierza:
„Nowe przykazanie daję wam, abyście się wzajemnie miłowali, jak ja was umiłowałem.”
(Jana 13:34, UBG)
Zestawienie biblijne
- Eros – pożądanie; brak jako terminu NT; wymaga kontroli i podporządkowania
- Fileō – przyjaźń; ważna, ale niewystarczająca w próbie
- Agapē – miłość Boga; jedyna, która zbawia i buduje eklezję
„A teraz trwają wiara, nadzieja, miłość – te trzy; z nich zaś największa jest miłość.”
(1 Koryntian 13:13, UBG)
Konkluzja biblijna
Nowe Przymierze nie jest zbudowane na erosie ani na fileō, lecz na agapē objawionej w Jezusie Chrystusie.
Eros dotyczy ciała.
Fileō dotyczy relacji.
Agapē dotyczy krzyża.
Dlaczego religia często redukuje agapē do moralizmu?
To bardzo trafne pytanie, bo dotyka samego napięcia między Ewangelią a religijnością. Biblia jasno pokazuje, dlaczego agapē – miłość objawiona w Chrystusie – bywa redukowana do moralizmu, gdy przejmuje ją system religijny. Poniżej wyjaśnienie w sposób spójny, biblijny i bez języka instytucjonalnego.
Agapē w Biblii nie jest zbiorem zasad etycznych, lecz działaniem Boga wobec człowieka, które poprzedza jakiekolwiek ludzkie zachowanie. Moralizm natomiast zaczyna się od człowieka: od tego, co powinien zrobić, jak ma żyć i jakie normy spełnić. Gdy religia przejmuje język agapē, ale odrywa go od krzyża Chrystusa, miłość przestaje być darem, a staje się obowiązkiem.
Nowy Testament wyraźnie ustala kolejność: najpierw Boża miłość, potem przemienione życie.
„W tym przejawia się miłość Boga ku nam, że Bóg posłał swego jednorodzonego Syna na świat, abyśmy przez niego żyli.” (1 Jana 4:9, UBG)
To nie jest apel moralny, lecz objawienie faktu. Moralizm odwraca ten porządek i mówi: „jeśli będziesz miłował, Bóg cię przyjmie”.
Religia redukuje agapē do moralizmu, ponieważ nie ufa skuteczności krzyża. Krzyż głosi, że człowiek nie jest w stanie sam wypełnić Bożej woli. Moralizm próbuje naprawić człowieka z zewnątrz przez normy, zamiast uznać jego duchową śmierć. Paweł ujmuje to bez kompromisów:
„Jeśli bowiem przez zakon jest sprawiedliwość, wtedy Chrystus umarł na próżno.” (Galacjan 2:21, UBG)
Agapē jest możliwa tylko jako owoc nowego życia, nie jako projekt etyczny.
„Miłość Boża jest wylana w naszych sercach przez Ducha Świętego, który został nam dany.” (Rzymian 5:5, UBG)
Moralizm próbuje wytworzyć miłość bez Ducha, dlatego zamienia ją w kodeks zachowań: bądź lepszy, bardziej cierpliwy, bardziej ofiarny – bez przemiany serca.
Kolejnym powodem jest potrzeba kontroli. Agapē jest wolna, nieprzewidywalna i nie daje się zmierzyć. Moralizm natomiast tworzy jasne kryteria: kto spełnia normy, ten jest „dobry”; kto nie spełnia – „winny”. Jezus wielokrotnie demaskował ten mechanizm u religijnych przywódców:
„Ten lud czci mnie wargami, lecz ich serce jest daleko ode mnie.” (Mateusza 15:8, UBG)
Moralizm zadowala się zewnętrzną poprawnością, agapē dotyka serca.
Religia redukuje agapē, bo nie chce zgorszenia krzyża. Agapē oznacza miłość wobec grzesznika, zanim się zmieni. Moralizm domaga się poprawy, zanim okaże akceptację. Tymczasem Biblia mówi:
„Chrystus umarł za nas, gdy jeszcze byliśmy grzesznikami.” (Rzymian 5:8, UBG)
To jest nie do przyjęcia dla systemu, który buduje tożsamość na „lepszym życiu”.
W moralizmie miłość staje się nagrodą za posłuszeństwo. W Ewangelii posłuszeństwo jest owocem miłości.
„My miłujemy go, ponieważ on pierwszy nas umiłował.” (1 Jana 4:19, UBG)
Gdy ten porządek zostaje odwrócony, agapē traci swój ewangeliczny charakter i zostaje sprowadzona do poprawnego zachowania.
Wreszcie religia redukuje agapē, ponieważ nie rozróżnia starego i nowego przymierza. Próbuje realizować miłość Nowego Przymierza narzędziami starego: nakazami, karą, nagrodą. Tymczasem Nowe Przymierze działa od wewnątrz:
„Dam wam nowe serce i nowego ducha włożę w wasze wnętrze.” (Ezechiela 36:26, UBG – zapowiedź spełniona w Chrystusie)
Agapē nie jest etyką dla lepszego świata. Jest życiem Boga udzielonym człowiekowi. Gdy religia traci tę perspektywę, zostaje jej tylko moralizm – cień miłości, bez mocy przemiany.
Dlatego Paweł mógł powiedzieć coś, co brzmi prowokująco religijnie:
„Choćbym rozdał na żywność dla ubogich całe moje mienie, a miłości bym nie miał – nic mi to nie pomoże.” (1 Koryntian 13:3, UBG)
To zdanie ostatecznie oddziela agapē od moralizmu.
Zachęcam Cię, przeczytaj wpis: „Chrzest w Nowym Przymierzu – znaczenie, praktyka i granice jego roli”.
